Cara menyemak waktu solat mengikut zon JAKIM (dan kenapa zon penting)

Ramai yang pernah membandingkan waktu solat dengan kawan di negeri lain, lalu mendapati jadual mereka berbeza. Perbezaan itu bukan kesilapan sesiapa. Malaysia dibahagikan kepada zon waktu solat yang rasmi, dan setiap zon mempunyai jadualnya sendiri. Memilih zon yang salah ialah punca paling biasa bagi waktu yang kelihatan tersasar beberapa minit atau lebih.

Kenapa waktu solat berbeza antara zon di Malaysia?

Matahari tidak terbit dan terbenam pada masa yang sama di seluruh negara. Ia bergerak dari timur ke barat, jadi kawasan di timur melihat matahari terbit dan terbenam lebih awal daripada kawasan di barat. Perbezaan itu tidak kecil. Pada 22 September 2026, data rasmi bagi zon WLY01 (Kuala Lumpur dan Putrajaya) menunjukkan Maghrib 19:11 dan Fajr 05:56, manakala SBH01 di bahagian Sandakan Timur menunjukkan Maghrib 18:06 dan Fajr 04:50. Itu 65 minit lebih awal untuk Maghrib dan 66 minit lebih awal untuk Fajr — lebih daripada sejam.

Dalam Semenanjung jurangnya lebih halus, tetapi masih nyata pada tarikh yang sama: Fajr di KTN01 (Kota Bharu dan daerah sekitarnya) ialah 05:53, manakala di PLS01 (seluruh Perlis) 06:00, iaitu tujuh minit berbeza. Malaysia Timur pula bukan satu jadual untuk satu negeri. SWK08 (Kuching, Bau, Lundu dan Sematan) mencatat Maghrib 18:38, sedangkan SWK09 yang meliputi kawasan Kampung Patarikan 18:15 — 23 minit lebih awal dalam negeri yang sama. SBH06 pula hanyalah zon bagi Gunung Kinabalu, dan jadualnya berbeza daripada SBH01.

Zon JAKIM: 60 jadual, bukan 14

Waktu solat rasmi dikeluarkan mengikut zon, bukan mengikut alamat atau nama masjid. Senarai rasmi mengandungi 60 zon, setiap satu dengan kod tiga huruf dan dua angka: JHR02 meliputi Johor Bahru, Kota Tinggi, Mersing dan Kulai; SBH07 meliputi Kota Kinabalu, Ranau, Tuaran dan Papar. Tiga huruf itu menandakan negeri atau wilayah — JHR, KDH, KTN, MLK, NGS, PHG, PRK, PLS, PNG, SBH, SWK, SGR, TRG, WLY — sementara angka di belakangnya menandakan bahagian dalam negeri tersebut.

Zon dipecahkan cukup halus kerana daerah dalam negeri yang sama pun tidak serentak. Sarawak mempunyai 9 zon dan Sabah 9, manakala Perak 7. Melaka, Perlis dan Pulau Pinang masing-masing satu zon kerana keluasannya kecil. Ada juga zon yang bersifat khas: PHG06 meliputi Cameron Highlands, Genting Highlands dan Bukit Fraser, sementara PRK07 hanya Bukit Larut, dan PHG01 hanya Pulau Tioman.

Cara menyemak waktu solat mengikut zon anda

• ▸ Kenal pasti kod zon anda daripada senarai rasmi. Kalau aplikasi menyediakan fungsi mencari zon daripada lokasi, ia sepatutnya memadankan lokasi dengan zon yang betul, bukan dengan waktu negeri secara umum.
• ▸ Semak waktu bagi tarikh hari ini. Jadual berubah sepanjang tahun, jadi tangkapan skrin lama bukan rujukan yang selamat.
• ▸ Pastikan sumbernya data JAKIM. Jika sesuatu waktu dikira sendiri oleh aplikasi, ia sepatutnya dilabel begitu — jangan andaikan setiap nombor di skrin ialah waktu rasmi.
• ▸ Bandingkan zon dengan zon, bukan masjid dengan masjid. Perbezaan besar biasanya bermakna zon berbeza, manakala perbezaan satu hingga tiga minit biasanya datang daripada kaedah kiraan atau pembundaran.
• ▸ Simpan waktu itu dalam telefon jika anda kerap berada di kawasan tanpa liputan. Waktu rasmi yang sudah dimuat turun kekal boleh dibaca walaupun tiada internet.

Dua kesilapan yang paling kerap berlaku bukan tentang aplikasi, tetapi tentang tabiat. Yang pertama, menganggap sesebuah negeri itu satu jadual — sedangkan Perak sendiri mempunyai 7 zon dan Sabah 9. Yang kedua, menggunakan waktu yang diingati daripada tahun lepas. Untuk merancang perjalanan atau memilih masjid yang hendak dituju, semak waktu bagi tarikh sebenar perjalanan itu, bukan tarikh hari ini.

Kenapa waktu dalam aplikasi saya berbeza sedikit daripada masjid?

Ada tiga sebab yang biasa, dan hanya satu daripadanya tentang aplikasi. Pertama, zon yang dipilih mungkin bukan zon masjid itu. Kedua, waktu yang dipaparkan mungkin kiraan aplikasi, bukan waktu rasmi. Ketiga, sesetengah masjid menggunakan jadual tempatan atau pembundaran sendiri. Sebab itu pemeriksaan pertama ialah kod zon, dan pemeriksaan kedua ialah label sumber pada senarai waktu.

Di RecIbadah, label itu dipaparkan terus di bawah senarai waktu. Rasmi (JAKIM) bermakna waktu itu datang daripada data rasmi bagi zon yang dipilih. Kiraan aplikasi bermakna data rasmi belum ada dalam telefon, jadi aplikasi mengiranya sendiri — biasanya berlaku pada kali pertama dibuka tanpa sambungan internet. Halaman aplikasi turut menyatakan perkara yang sama seperti angka di atas: waktu antara zon di Malaysia boleh berbeza sehingga lebih sejam. Kerana waktu solat berkaitan ibadah, pembetulan yang melibatkan zon dan ketepatan waktu diutamakan.

Kalau anda mahu menyemaknya sendiri

Jadual rasmi boleh dilihat terus di laman e-Solat JAKIM, yang menyenaraikan kesemua 60 zon dan membolehkan anda menukar zon. Bagi yang mahu waktu itu ada di telefon, RecIbadah menyokong 60 zon yang sama, menyimpan waktu rasmi dalam peranti supaya ia boleh dibaca tanpa internet, dan melabelkan sumber bagi setiap jadual. Aplikasi itu percuma, tiada iklan dan tiada akaun. Perbandingan ciri yang lebih menyeluruh ada dalam tulisan lain di blog ini, termasuk senarai semak sebelum memasang mana-mana aplikasi waktu solat.