RUU Tadbir Urus AI Malaysia: apa berubah untuk peniaga

Malaysia sedang menyediakan rangka perundangan pertama yang khusus untuk kecerdasan buatan, dan drafnya kini berada di peringkat akhir sebelum dibawa kepada Kabinet. Sejak Julai 2026, Kementerian Digital melalui Pejabat AI Kebangsaan (NAIO) menjalankan sesi libat urus, dan konsultasi awam dibuka melalui portal UPC (upc.mpc.gov.my) mulai 10 Julai 2026. Bagi peniaga kecil, persoalan yang penting bukan nama undang-undang itu, tetapi sama ada ia akan menambah kerja pentadbiran atau membuka peluang. Jawapan ringkasnya: belum ada peraturan baharu untuk anda patuhi, tetapi tarikh yang perlu diawasi sudah muncul.

Di mana kedudukan RUU ini sekarang

Menteri Digital, Gobind Singh Deo, menyatakan pada 10 September 2026 bahawa RUU berkaitan Tadbir Urus AI dijangka dibentangkan di Parlimen pada suku keempat 2026 atau selewat-lewatnya suku pertama tahun depan. Drafnya sudah siap dan akan dikemukakan kepada Kabinet terlebih dahulu. Sebelum dibentangkan, ia masih perlu melalui proses Parlimen sepenuhnya sebelum menjadi undang-undang.

Satu perkara penting yang perlu dipegang: tiada arahan pematuhan segera, tiada lesen baharu, dan tiada tarikh pengenaan penalti diumumkan setakat ini. Sebarang dakwaan bahawa peniaga mesti berdaftar dengan badan AI dalam masa terdekat tidak disokong oleh dokumen rasmi yang diterbitkan.

Tiga alat: piawaian, peraturan dan undang-undang

Gobind membahagikan kerangka tadbir urus AI kepada tiga lapisan. Lapisan pertama ialah piawaian teknikal, dan ia sudah bermula: MY-AI Standards telah ditubuhkan di bawah Kementerian Digital dengan kerjasama SIRIM Berhad. Lapisan kedua ialah peraturan bagi perkara yang memerlukan pengawasan lebih dekat tanpa perlu peruntukan khas dalam akta. Lapisan ketiga barulah undang-undang di Parlimen, untuk perkara yang benar-benar memerlukan kuasa undang-undang seperti kuasa siasatan dan penalti.

Menurut kenyataan Kementerian Digital, kerangka ini menggunakan pendekatan berasaskan risiko dan bersifat merentas sektor — yang pertama seumpamanya di Malaysia. Tanggungjawab tadbir urus akan diagihkan mengikut peranan dan tahap kawalan setiap pihak dalam kitar hayat sistem AI, daripada pembangunan sehingga penarikan balik. Beberapa mekanisme yang digalakkan termasuk pelaporan insiden, langkah perlindungan yang sesuai, dan penubuhan kotak pasir AI untuk menguji sistem dalam ruang terkawal.

Apa yang RUU ini tidak lakukan

Ada salah faham yang perlu dibetulkan awal. Pada 24 Jun 2026, Gobind menegaskan bahawa RUU ini tidak akan mengawal selia output AI secara langsung. Isu kandungan yang melanggar undang-undang — termasuk fitnah, penipuan dan bahan haram — kekal ditangani di bawah akta serta kerangka kawal selia sedia ada. Ini bermakna jika seseorang menyebarkan fitnah menggunakan alat AI, kes itu tidak menunggu RUU ini; undang-undang sedia ada yang terpakai.

Beliau juga menegaskan bahawa AI tidak mempunyai keperibadian undang-undang atau tanggungjawab moral seperti manusia. Oleh itu, tanggungjawab terhadap kemudaratan tidak boleh diletakkan pada sistem AI itu sendiri, tetapi pada manusia atau organisasi yang menggunakannya. Prinsip akauntabiliti itu sedang diteliti mengikut kitar hayat penuh sistem, daripada peringkat pembangunan sampai sistem itu dihentikan.

Apa yang masih belum diputuskan

Untuk mengelakkan anda membuat andaian daripada tajuk berita sahaja, ini senarai perkara yang masih belum jelas sepenuhnya. Agensi yang akan menguatkuasakan undang-undang itu sedang dibentuk melalui penubuhan AI Malaysia, tetapi bidang kuasa setiap badan, proses aduan orang awam, dan bentuk penalti masih belum diumumkan. Sumber rasmi juga belum menamakan agensi penguat kuasa terakhir. Titik semakan seterusnya ialah keputusan Kabinet, tarikh pembentangan di Parlimen, dan teks penuh RUU itu.

Langkah munasabah untuk peniaga kecil sekarang

Kerana belum ada kewajipan baharu, masa terbaik untuk bersedia ialah sekarang, ketika masih tenang. Beberapa langkah berikut murah dan menguntungkan walaupun tiada undang-undang:

• ▸ Senaraikan alat AI yang anda sudah gunakan, termasuk yang percuma pada telefon. Ramai peniaga tidak sedar berapa banyak yang sudah masuk ke dalam kerja harian mereka.
• ▸ Tulis satu peraturan dalaman tentang data pelanggan: apa yang boleh dimuat naik, apa yang tidak, dan siapa yang dibenarkan berbuat demikian. Ini memenuhi kehendak tanggungjawab yang kini diletakkan pada manusia.
• ▸ Simpan rekod keputusan yang dibuat dengan bantuan AI selama 12 bulan. Kalau timbul pertikaian, rekod menjimatkan masa.
• ▸ Tetapkan seorang penanggungjawab dalam perniagaan anda untuk isu AI, walaupun ia hanya kerja sampingan. Satu nama lebih baik daripada tiada nama.
• ▸ Ikuti portal konsultasi awam. Maklum balas peniaga kecil jarang dihantar, sedangkan sebahagian peraturan akhirnya akan menyentuh cara anda berniaga.