Dron Ukraine lumpuhkan dua pusat data Yandex, dan kenapa ceritanya sampai ke Malaysia

Pada malam 7 hingga 8 Oktober 2026, dron Ukraine menyerang pusat data Yandex di Sasovo, wilayah Ryazan, kira-kira 300 kilometer ke tenggara Moscow. Malam berikutnya, 8 hingga 9 Oktober, serangan kedua berlaku ke atas pusat data Yandex di wilayah Kaluga, di barat daya Moscow. Dua daripada lima pusat data besar Yandex kini lumpuh atau sebahagian lumpuh.

Yandex mengesahkan kedua-dua serangan itu dalam kenyataan rasminya pada 9 Oktober. Di Sasovo, kebakaran berlaku dan seluruh kemudahan dimatikan. Di Kaluga, beberapa modul pusat data dilumpuhkan sepenuhnya. Yandex berkata tiada pekerja cedera, dan ia memberi amaran bahawa sebahagian perkhidmatannya mungkin terganggu. Syarikat itu juga berkata skala kerosakan masih dinilai dan ia belum dapat mengesahkan sama ada peralatan di Sasovo boleh dipulihkan. Tiada tarikh pemulihan diberikan.

Menurut Reuters, ini serangan besar pertama ke atas hab pusat data Rusia sejak perang bermula. Ia datang sebagai balasan kepada kempen Rusia yang menyerang pusat data Ukraine sejak lewat September 2026. Dalam tempoh itu, pusat data sekurang-kurangnya lapan syarikat Ukraine dirosakkan atau dimusnahkan. Kementerian Pertahanan Rusia memanggil kempen itu 'detoks digital secara paksa'. Presiden Ukraine, Volodymyr Zelensky, menyebut serangan ke atas Yandex pada malam 8 Oktober dengan ayat pendek, 'Kamu semua tahu mereka telah menyerang pusat data kami dan masih menyerangnya. Kami membalas. Saya tidak boleh berkongsi semua butiran.'

Apa yang tersimpan di dalam pusat data Sasovo

Sasovo dibuka pada 2014 dan direka untuk menempatkan puluhan ribu pelayan. Ia terletak di atas tanah kilang mesin Sasta, sebuah kilang yang disekat Britain sejak 2024 kerana kaitan dengan sektor pertahanan Rusia. Di dalamnya ada dua daripada tiga superkomputer Yandex yang dibina sekitar cip Nvidia A100. Dua mesin itu bernama Chervonenkis dan Lyapunov. Mesin ketiga, Galushkin, berada di Vladimir.

Chervonenkis pernah menduduki tempat ke-19 dalam senarai Top500 pada 2021 dengan 21.53 petaflop prestasi FP64. Ia kini di sekitar kedudukan ke-101. Angka itu bukan yang tertinggi di dunia, tetapi masalahnya bukan kelajuan. Masalahnya ialah sekatan. Rusia tidak boleh membeli cip AI Barat yang baharu dengan mudah, jadi kumpulan A100 yang hilang tidak boleh diganti dengan mesin lebih baharu dalam masa beberapa bulan. Kalau dua mesin itu rosak, yang hilang bukan sahaja perkakasan, tetapi keupayaan melatih model. Ketiga-tiga superkomputer itu digunakan untuk kerja pembelajaran mesin, termasuk melatih model YandexGPT.

Yandex belum berkata sama ada superkomputer itu rosak. Ia juga belum berkata apa rancangannya untuk latihan model AI sementara kemudahan itu tidak berfungsi.

Apa yang pengguna dan pelanggan awan rasa

Pemantau internet NetBlocks merekodkan sambungan rangkaian Yandex jatuh ke sekitar 70 peratus daripada paras biasa selepas serangan pertama. Pada halaman Yandex Cloud, syarikat itu memberitahu pelanggan bahawa zon ketersediaan ru-central1-b tidak lagi berfungsi kerana kebakaran, dan menurut laporan The Register, zon itu tidak akan dapat dipulihkan dalam masa yang dekat. Pelanggan awan diminta memindahkan beban kerja mereka ke kemudahan lain.

• ▸ Perkhidmatan awan yang terjejas termasuk pengkomputeran, rangkaian, storan dan pangkalan data.
• ▸ Pengguna melaporkan masalah pada Yandex Disk, Yandex Mail, Yandex Pay dan Yandex Market.
• ▸ Laman dan aplikasi lain yang bergantung pada infrastruktur sama turut terjejas, antaranya Avito, Ivi, Cian, Russian Railways, T-Bank, MegaFon, Ozon dan Wildberries.
• ▸ Meduza melaporkan puluhan ribu aduan pengguna, tetapi Yandex tidak menerbitkan angka rasmi jumlah pengguna yang terjejas.

Yandex menyifatkan pusat datanya sebagai 'jantung besi' syarikat dan berkata memastikan ia berjalan adalah kritikal kepada perkhidmatan yang sudah menjadi sebahagian kehidupan harian orang ramai. Syarikat itu menambah bahawa setiap gangguan mengganggu rancangan pengguna, pelanggan dan rakan niaganya, dan pasukan teknikalnya bekerja siang malam untuk memulihkan perkhidmatan.

Kenapa cerita ini berhenti di Malaysia juga

Pusat data sudah lama berhenti menjadi cerita hartanah semata-mata. Ia kini aset strategik, dan Malaysia berada betul-betul di tengah-tengah perubahan itu. Ketua Pegawai Eksekutif Kumpulan Juwai IQI, Kashif Ansari, berkata gangguan keselamatan di Emiriah Arab Bersatu dan Bahrain menyebabkan pengendali pusat data global melihat Malaysia sebagai lokasi selamat untuk mempelbagaikan risiko. Anggarannya, sekurang-kurangnya RM2.74 bilion pelaburan baharu boleh masuk ke Malaysia, dengan senario lebih optimistik mencecah RM13.69 bilion. Unjuran nilai pasaran pusat data negara naik daripada RM54.8 bilion menjelang 2030 kepada RM68.46 bilion.

Menurut anggaran firma perunding KPMG, sektor pusat data Malaysia boleh menyokong keluaran ekonomi sehingga RM138 bilion dan kira-kira 30,900 peluang pekerjaan menjelang 2030, bersamaan kira-kira 4.1 peratus keluaran ekonomi negara. Hujah Malaysia mudah difahami, iaitu lebih 20 kabel dasar laut antarabangsa, kos pembinaan antara yang terendah di Asia Tenggara, grid tenaga yang stabil dan kedudukan geografi yang neutral.

Tetapi ada dua perkara yang perlu dilihat dengan jujur. Pertama, modal yang datang kerana risiko perang di tempat lain boleh berpindah semula kalau peta risiko berubah. Kedua, ciri yang menjadikan pusat data cekap, iaitu tumpuan pelayan di satu tempat, juga yang menjadikannya sasaran bernilai. Pesanan sebenar untuk perniagaan kecil di Malaysia bukan tentang dron di Rusia. Pesanannya ialah ini, satu serangan ke atas satu zon boleh mematikan perkhidmatan seluruh negara, dan kalau salinan data anda yang satu-satunya berada dalam zon itu, dron itu tidak perlu sampai ke Johor untuk anda kehilangan data.

Insurans: perkara yang paling ramai tersalah sangka

Allianz Commercial dalam laporannya pada Ogos 2026 menganggarkan pelaburan tahunan pusat data global meningkat daripada kira-kira AS$500 bilion pada 2024 (RM2.1 trilion) kepada lebih AS$1 trilion seawal 2027. Kapasiti di Asia Pasifik tanpa China dijangka naik daripada kira-kira 9 gigawatt kepada lebih 28 gigawatt menjelang 2030, dengan Malaysia dijangka tumbuh lebih sepuluh kali ganda. Johor disenaraikan sebagai satu daripada pasaran pertumbuhan pesat yang juga terdedah kepada risiko iklim. Pasaran insurans pusat data global dijangka naik daripada kira-kira AS$11 bilion kepada lebih AS$24 bilion menjelang 2030. Satu kampus pusat data AI boleh melebihi AS$20 bilion.

Dari segi tuntutan, kebakaran menyumbang lebih separuh daripada kira-kira 700 juta euro (RM3.2 bilion) kerugian pusat data yang dianalisis Allianz Commercial. Bencana alam di tempat kedua, diikuti tindakan disengajakan termasuk jenayah dan insiden siber, dan kegagalan bekalan elektrik. Kerosakan air menjadi punca tuntutan paling kerap. Gangguan perniagaan menjadi faktor utama dalam keterukan tuntutan, tanda bahawa kos sebenar pusat data yang berhenti bukan pada bangunan, tetapi pada perniagaan yang tersekat.

Tetapi perang ialah perkara lain. Ketua Pegawai Eksekutif Persatuan Insurans Am Malaysia (PIAM), Chua Kim Soon, berkata dalam laporan The Star pada April 2026 bahawa perang adalah pengecualian standard. Insurans di Malaysia hampir semuanya mengecualikan tuntutan daripada perang, konflik bersenjata, tindakan ketenteraan, perang saudara atau pemberontakan. Katanya lagi, risiko perang secara amnya tidak boleh diinsuranskan kerana terlalu besar dan tidak menentu untuk diberi harga. Soalannya begini, bagaimana mahu menetapkan harga bagi sesuatu perang.

Maksudnya bagi pembaca Malaysia begini. Kalau pembekal awan atau pusat data anda dilumpuhkan oleh dron, kerosakan itu biasanya bukan tuntutan insurans. Tiada polisi yang akan bayar kerana tiada polisi perang. Satu-satunya perlindungan yang tinggal ialah keputusan anda sendiri, iaitu jangan bergantung pada satu pembekal dan satu lokasi.

Apa yang pemilik perniagaan kecil boleh buat minggu ini

• ▸ Tanya pembekal anda dua soalan bertulis. Berapa zon dan berapa wilayah, dan di negara mana data saya disimpan. Kemudian tanya apa jadi kepada data saya kalau satu zon mati selamanya.
• ▸ Uji pemulihan, bukan sandaran. Sandaran yang tidak pernah dipulihkan dalam 12 bulan terakhir belum membuktikan apa-apa.
• ▸ Simpan satu salinan di luar pembekal, sama ada di pejabat sendiri atau pada pembekal kedua. Salinan itu perlu disulitkan.
• ▸ Semak kontrak. Lihat klausa force majeure dan SLA. SLA 99.9 peratus yang hanya membayar balik yuran sebulan tidak menggantikan jualan yang hilang dalam tempoh itu.
• ▸ Tulis masa pemulihan sasaran dan had kehilangan data anda dalam jam, dan kira berapa ringgit yang hilang untuk setiap jam sistem berhenti. Angka itu yang menentukan berapa banyak berbaloi dibelanjakan untuk penduaan.
• ▸ Kalau data peribadi pelanggan dipindahkan ke luar negara, semak keperluan pemindahan rentas sempadan di bawah PDPA sebelum memilih wilayah asing.
• ▸ Tanya syarikat insurans anda secara bertulis sama ada kerosakan perang, siber dan gangguan perniagaan dilindungi bagi pergantungan awan anda.

Apa yang masih belum diketahui

• ▸ Sama ada superkomputer Chervonenkis dan Lyapunov rosak.
• ▸ Sama ada peralatan di Sasovo boleh dipulihkan langsung, dan berapa lama masa diperlukan.
• ▸ Skala sebenar gangguan Yandex. Angka rasmi jumlah pengguna terjejas tidak diterbitkan.
• ▸ Sama ada Ukraine menuntut secara rasmi serangan ke atas Sasovo. Zelensky mengakui ada tindak balas, tanpa butiran.
• ▸ Apa tindak balas Rusia seterusnya, dan sama ada rundingan damai yang berlangsung di Miami pada 9 dan 10 Oktober mengubah sesuatu. Setiausaha Negara Amerika Syarikat, Marco Rubio, berkata perang itu kini berada dalam kebuntuan strategik.
• ▸ Sama ada pusat data besar di Malaysia perlu mengubah reka bentuk atau perlindungan insuransnya akibat serangan ini.

Had maklumat dalam pos ini

Angka dalam pos ini datang daripada kenyataan rasmi Yandex, laporan Reuters, Meduza, The Insider dan The Register melalui laporan sekunder, serta media Malaysia. Yandex tidak menerbitkan nilai kerosakan dalam dolar atau ringgit, jadi tiada angka kos sebenar boleh dipetik. Anggaran RM2.74 bilion dan RM13.69 bilion itu datang daripada seorang Ketua Pegawai Eksekutif firma hartanah, bukan data kerajaan, dan ia anggaran model, bukan janji. Tiada pengawal selia Malaysia mengesahkan sebarang kesan serangan luar negara terhadap perkhidmatan di Malaysia setakat ini.

Ringkasnya, dalam dua malam, dua pusat data sebuah syarikat teknologi terbesar Rusia berhenti berfungsi, satu zon awan dimatikan tanpa tarikh pemulihan, dan puluhan ribu pengguna mengadu. Tiada satu pun daripada kerugian itu boleh dituntut daripada insurans perang. Bagi perniagaan kecil di Malaysia, pelajaran itu murah untuk dipelajari sekarang, sebelum giliran sistem anda yang berhenti.