AI dalam pendidikan Malaysia: apa yang benar-benar dipakai di sekolah dan universiti

Kementerian Pendidikan melancarkan DELIMa 3.0 pada 20 Julai 2026 dengan 16 aplikasi kecerdasan buatan disatukan dalam satu platform. Dua bulan kemudian, angka penggunaan sebenar mula kelihatan: setakat 30 Jun 2026, ChatGPT mencatat 208,836 penggunaan dalam kalangan guru, Gemini 175,765 dan NotebookLM 130,099. Kadar pengguna aktif antara 1 Januari hingga 21 Julai 2026 ialah 97.73% untuk guru tetapi hanya 37.32% untuk murid. Jurang itu lebih berguna daripada mana-mana slogan. Di bawah ini apa yang sudah berjalan di sekolah, pondok, kampus dan program belia - setiap satu dengan angka atau tarikh yang boleh awak semak sendiri.

DELIMa 3.0: 16 aplikasi AI, dan siapa yang menggunakannya

Menurut jawapan bertulis Kementerian Pendidikan di Dewan Negara yang diterbitkan pada 23 Julai 2026, 16 aplikasi AI khusus diintegrasikan ke dalam DELIMa 3.0 untuk mengautomasikan pemarkahan tugasan, analisis prestasi dan pengesanan jurang pembelajaran, selain mengurangkan kerja perkeranian guru. Dua ciri baharu dinamakan secara khusus: DETa, chatbot yang menarik jawapan daripada bahan rasmi kementerian, dan Digital Learning Pathway yang mencadangkan laluan pembelajaran mengikut prestasi serta minat murid.

Angka pengguna aktif menunjukkan guru mendahului dengan jelas, dan itu munasabah kerana pemarkahan automatik mengurangkan kerja harian. Sebaliknya, 37.32% murid bermakna majoriti pelajar belum benar-benar menggunakan lapisan AI platform itu. Bagi ibu bapa, soalan yang berbaloi ditanya kepada guru kelas bukan 'ada AI tak', tetapi 'ciri DELIMa yang mana digunakan dalam kelas anak saya'.

Panduan Literasi AI KPM: empat domain dan ujian rintis 29,254 guru

Panduan rasmi kementerian, Panduan Literasi Kecerdasan Buatan (AI), diterbitkan pada 2026 oleh Bahagian Sumber dan Teknologi Pendidikan dengan ISBN 978-629-92339-0-9. Ia menyusun literasi AI kepada empat domain: Tadbir Urus AI, Pengajaran dan Pembelajaran, Pembelajaran Sepanjang Hayat serta Etika AI. Kerangka itu melalui ujian rintis melibatkan 29,254 guru sebelum dipakai.

Dalam kurikulum, elemen AI dimasukkan secara berperingkat: mata pelajaran Teknologi dan Digital di sekolah rendah, manakala Sains Komputer, Teknologi Maklumat dan Komunikasi serta Reka Bentuk dan Teknologi di peringkat menengah. Penjajaran rasminya ialah Kurikulum Persekolahan 2027 dan Rancangan Pendidikan Malaysia 2026-2035. Rencana Sinar Harian mengangkat satu risiko yang berbaloi diambil serius: bukan kehadiran AI, tetapi kebergantungan yang menggantikan proses berfikir.

Pondok dan sekolah agama: arahan 19 September 2026

Pada 19 September 2026, Perdana Menteri Anwar Ibrahim menyatakan institusi pondok perlu didedahkan kepada bidang baharu termasuk AI, dengan beberapa pondok dipilih sebagai perintis mengikut bidang pengkhususan masing-masing. Dalam majlis Konsultasi Ilmu Turath Kebangsaan di Putrajaya, beliau berkata AI boleh menjadi alat penting untuk dakwah, tetapi AI tanpa sistem etika dan moral boleh menjadi ancaman.

AI dalam pendidikan bukan hanya soal sekolah bandar dengan makmal baharu. Dalam pengumuman enam langkah segera pada 30 Ogos 2026 yang berkuat kuasa 1 September 2026, peruntukan penyelenggaraan semua jenis sekolah dinaikkan 50%, daripada RM1 bilion kepada RM1.5 bilion pada 2027, merangkumi sekolah kebangsaan, sekolah jenis kebangsaan Cina dan Tamil, sekolah agama, tahfiz, pondok serta pendidikan khas.

Universiti: MoU tiga tahun dan hackathon lima minggu di UTM

Contoh paling terperinci di peringkat pengajian tinggi datang dari Universiti Teknologi Malaysia. Tencent Cloud dan UTM menandatangani memorandum persefahaman tiga tahun pada 18 Ogos 2026 di The St. Regis Kuala Lumpur, ditandatangani oleh Naib Canselor UTM, Profesor Ts. Dr. Mohd Shafry bin Mohd Rahim, dan Poshu Yeung dari Tencent Cloud International.

Program hackathon AI CAN DO IT berjalan dari 10 Julai hingga 13 Ogos 2026, iaitu lima minggu, dengan lebih 300 penglibatan dalam aktiviti pengambilan, latihan dan bimbingan. Pelajar menyelesaikan masalah sebenar yang dikemukakan AmBank, Johor Corporation, Silverlake dan Arkie AI: pencegahan penipuan kewangan, pemantauan prestasi organisasi serta latihan kemahiran komunikasi. Dua pasukan pemenang akan mewakili Malaysia di Tencent Cloud Hackathon Global Finals di Shenzhen.

Konteks persaingan tidak boleh diabaikan: UTM berada di kedudukan 158 dalam QS World University Rankings 2027. Bagi pelajar, pembeza kini ialah pengalaman projek bersama rakan industri, bukan hanya gred kursus.

Dari Perlis ke program belia: latihan di luar bilik darjah

Latihan AI juga berlaku di luar bilik darjah. Faizuddin Centre of Educational Excellence di Perlis, di bawah Majlis Agama Islam dan Adat Istiadat Melayu Perlis, menjalankan bengkel AI dan sains bersama UniMAP, UKM dan UMK selama hampir 3 tahun. Setakat 13 September 2026, seramai 407 murid sekolah negeri itu menerima manfaat, dan pada 12 hingga 14 September 2026 persidangan NEXT-D di Medan menghimpunkan 200 penyelidik serta pakar industri.

Berbeza khalayaknya, AI Untuk Rakyat dibuka mulai 1 September 2026 kepada 100,000 belia Malaysia berumur 18 hingga 30 tahun. Peserta yang melengkapkan modul ditetapkan menerima langganan percuma selama tiga bulan bagi aplikasi seperti IlmuChat, Gemini Enterprise, Wonderclip dan MuleRun. Perbezaan umur itu penting: murid sekolah masuk melalui DELIMa, manakala belia lepas sekolah bergantung pada program seperti ini.

Cara semak sendiri dalam 15 minit

Tiga perkara boleh disemak tanpa menunggu pekeliling baharu. Pertama, buka d2.delima.edu.my dan log masuk dengan akaun DELIMa anak. Senarai aplikasi itu kelihatan pada halaman utama. Kedua, tanya guru kelas satu soalan tetap, iaitu aplikasi mana yang digunakan dalam kelas bulan ini. Ketiga, muat turun Panduan Literasi AI kementerian dan baca bahagian Etika AI. Tiga langkah itu cukup untuk tahu sama ada anak awak benar-benar berada dalam lapisan AI sekolah atau hanya melihat nama platform itu pada poster.

Kalau ibu bapa mahu bukti penggunaan, minta anak tunjukkan dua tugasan terakhir yang disiapkan melalui DELIMa. Markah automatik biasanya kelihatan bersama jawapan, dan daripada situ awak boleh nampak sama ada jawapan disemak oleh mesin atau oleh guru. Perkara kecil ini menjawab banyak salah faham antara ibu bapa dan sekolah tanpa perlu mesyuarat.

Empat soalan yang ibu bapa tanya

Adakah AI menggantikan guru? Setakat dokumen kementerian dan pelaksanaan di sekolah, peranan yang disebut ialah mengurangkan kerja perkeranian seperti penyemakan dan analisis markah. Keputusan tentang murid masih berada di tangan guru dan pentadbir. Tiada dokumen rasmi yang menyatakan markah akhir boleh ditetapkan mesin tanpa semakan manusia.

Perlukah internet di rumah? DELIMa diakses melalui pelayar web dengan akaun sekolah, jadi sambungan internet diperlukan. Di luar waktu sekolah, beban data itu jatuh pada keluarga. Kalau satu rumah berkongsi satu telefon, latihan membaca dan menaip jawapan panjang menjadi sukar. Itu sebabnya sesetengah guru masih membenarkan tugasan disiapkan dalam masa kelas.

Bolehkah ibu bapa lihat keputusan? Ibu bapa biasanya tidak mempunyai akaun DELIMa sendiri. Saluran biasa ialah guru kelas, guru penyelaras ICT atau pentadbir sekolah. Minta ringkasan prestasi secara berkala lebih berguna daripada cuba log masuk sendiri.

Adakah data anak disimpan dengan selamat? Soalan ini tidak dijawab oleh dokumen awam yang ada sekarang. Panduan Literasi AI kementerian menekankan aspek etika, tetapi tiada penerangan awam tentang tempoh penyimpanan data murid, lokasi pelayan atau siapa boleh mengaksesnya. Soalan itu berbaloi diajukan kepada pentadbir sekolah secara bertulis, supaya jawapannya boleh dirujuk semula.

Apa yang berbeza di Malaysia

Satu perkara yang membezakan Malaysia ialah bilangan aliran sekolah yang perlu dilayan oleh satu platform yang sama, iaitu sekolah kebangsaan, sekolah jenis kebangsaan Cina dan Tamil, sekolah agama, tahfiz, pondok dan pendidikan khas. Peningkatan peruntukan penyelenggaraan daripada RM1 bilion kepada RM1.5 bilion pada 2027 menyentuh semua aliran itu, jadi pelaksanaan AI di sekolah bukan satu projek kecil di beberapa sekolah contoh sahaja.

Perbezaan kedua ialah bahasa. Bahan pengajaran dan peperiksaan di sekolah kebangsaan ditulis dalam bahasa Melayu, manakala jawapan alat AI generatif paling kuat dalam bahasa Inggeris. Murid yang bertanya dalam bahasa Melayu perlu menukar bahasa atau menyesuaikan istilah sendiri. Langkah tambahan itu kecil bagi murid yang biasa, tetapi ia cukup untuk menjelaskan mengapa sebahagian murid mendapat manfaat lebih cepat daripada yang lain.

Perbezaan ketiga ialah peranti. Sekolah bandar dan luar bandar tidak bermula dari garis yang sama. Liputan internet yang tidak sekata dan peranti yang dikongsi dalam keluarga bermakna sebahagian murid hanya bertemu DELIMa dalam bilik komputer sekolah. Bagi mereka, kualiti makmal komputer lebih menentukan daripada kualiti aplikasi.

Apa yang ibu bapa dan pelajar boleh buat

• ▸ Minta guru kelas atau guru penyelaras menunjukkan ciri DELIMa 3.0 yang benar-benar digunakan dalam kelas, bukan hanya senarai aplikasinya.
• ▸ Muat turun Panduan Literasi AI kementerian dan baca bahagian Etika AI - dokumen itu ditulis untuk kegunaan guru dan ibu bapa.
• ▸ Jangan taip nombor kad pengenalan, alamat rumah atau gambar dokumen ke dalam mana-mana alat AI percuma, termasuk chatbot dari pautan tidak rasmi.
• ▸ Semak jawapan AI dengan buku teks atau bahan rasmi sekolah, kerana DETa sendiri dibina untuk menarik jawapan daripada sumber kementerian.
• ▸ Bagi belia 18 hingga 30 tahun, semak syarat AI Untuk Rakyat dan lengkapkan modulnya sebelum tempoh langganan tiga bulan berjalan.

Apa yang belum diketahui

Angka 97.73% guru dan 37.32% murid mengukur pengguna aktif, bukan hasil pembelajaran. Setakat ini tiada penilaian bebas yang diterbitkan tentang sama ada markah murid naik, turun atau tidak berubah selepas lapisan AI dimasukkan ke DELIMa. Itu jurang terbesar dalam perbincangan awam setakat ini.

Beberapa perkara lain masih tidak jelas. Ketepatan pemarkahan automatik tidak diterbitkan bersama angka. Bilangan jam latihan guru untuk 16 aplikasi itu tidak diumumkan. Kos sebenar bagi setiap murid, termasuk lesen aplikasi, tidak dinyatakan dalam dokumen awam. Hala tuju lesen selepas tahun 2026 juga belum diputuskan secara terbuka. Bagi program pondok, kriteria pemilihan perintis dan ukuran kejayaan masih belum diterbitkan.

Satu lagi yang belum diketahui ialah kesan jangka panjang ke atas kemahiran menulis. Rencana Sinar Harian sudah mengangkat risiko kebergantungan yang menggantikan proses berfikir. Tiada data tempatan yang diterbitkan untuk menyokong atau menolaknya. Jadi jawapan jujur kepada soalan sama ada AI melemahkan daya fikir murid ialah kita belum tahu, dan angka yang perlu ditunggu belum ada.

Apa yang guru boleh buat minggu ini

Pilih satu aplikasi sahaja, satu kelas, satu tugasan. Rekod masa yang dijimatkan, contohnya berapa lama penyemakan 30 kertas sebelum dan selepas. Rekod inilah yang berguna apabila sekolah mahu memutuskan sama ada langganan itu berbaloi untuk tahun berikutnya.

Dua langkah keselamatan yang tidak boleh dilangkau. Jangan taip nama penuh, nombor kad pengenalan atau gambar dokumen murid ke dalam alat AI awam. Guna nombor rujukan yang awak sendiri faham. Simpan salinan markah asal supaya keputusan boleh disemak semula kalau ada bantahan daripada ibu bapa selepas itu.